Burhaniye Köyü / Yahyalı / KAYSERİ

1

Misafir, konuk oldugu evden ayrilirken, atina, atin basi eve dönük vaziyette binmesi evsahibine duyduyu saygiyi ve memnuniyetini gösterir.

2

Bir atlı, misafir olacağı eve 30-40 metre uzakta attan iner. Evin kapısına kadar atından inmeden gelenler sadece yaşlı, soylu ve thamadelerdir.

3

Atın sol tarafından inmek, kibarlığın gereğidir. İnerken sol el ile yalnız atın başı tutulur. Hayvanın yelesini tutmak kibir göstergesi sayılır ve ayıplanır.

4

Çerkezler için misafirperverlik büyük önem arzeder. "şöhret için keskin kılıç ve kırk sofra gerekir" derler. Ev sahibinden başka hiçkimse misafire kimliğini soramaz. Ev sahibi misafire hal hatır sorar ve sadece "nereden geldiğinizi öğrenebilirmiyim" diye sorabilir. Maiyetinde yaver varsa bu yaverden misafirin hüvviyeti, gideceği yer, seyahat maksadı öğrenilir.

5

Misafir, konuk olduğu eve gelir gelmez minderin üzerine değil kenarına oturur. Üzerine oturmak kabalık sayılır. Ancak pek ihtiyarlar, üzerine oturabilirler. Ayak uzatmak, ayak ayak üstüne atmak hakaret sayılırken bağdaş kurmakta ayıptır. Misafirin eliyle sakalını ve bıyığını karıştırması hoş karşılanmaz.

6

Misafirlik müddeti misafirin arzusuna bağlıdır. Bazen 5-6 ay, hatta bir seneye varır. Fakat ne kadar uzarsa uzasın hürmet eksilmez. Bilekis dostların çoğalması nedeniyle misafir odasının ziyaretçileri artar, düğün yerine dönüşür.

7

Misafir konuk olduğu evden ayrılırken, uzaklaşmadan atına kamçı vurmaz. Yüz metre ilerleyince bir defa kamçıyı ata vurarak şaklatır.

8

Çerkez Takviminde yılbaşı, 22 Mart günüdür. Bu gün doğanın uyanış günüdür ve her aile gücünün yettiği oranda büyük baş hayvan, koyun, hindi vb. hayvanları adak olarak kurban ederdi. Kıştan ilkbahara geçilen bu gecede insanlar sabaha dek uyumazlardı. Uyuyarak yeni yıla girmek ayıp ve uğursuz sayılırdı.Yılın ilk gününde herkes evinde oturur, kimse dışarı çıkmazdı.Ancak ikinci ve üçüncü gün herkes birbirini ziyeret eder, birbirine yiyecek ve maksıma ikram ederdi.

9

Çerkezler periyodik döngüyle ilgili birçok tören yapmaktaydılar.Bunlardan bazıları: Yeniyıl töreni, ot bitme töreni, çifte başlama töreni, çiftten dönüş törenidir. Bu törenlerin hepsi bir şenlik, kutlama havasında gerçekleştirilirdi. Çiftten dönüş (vak'ueyihej) töreninde ekin ekme işi bittikten sonra gruptakiler şakalaşarak birbirlerine tuzlu sular serpiyorlardı.Eğer bu şakalaşmada birine su serpilmemişse, bu bir kırgınlık ve gruptan dışlanmak gibi imalı anlamlar içerirdi. Bunda yakınacak, kızacak bir durum, değil, grup davranışlarında uyumlu olmak gereği vardı.Grubun sana darılmasının nedenini kendinde araman ve bir kusurun varsa bunu düzeltmen gerekirdi.

10

Geçmişte yapılan törenlerden biriside Hantse Guasse( kukla prenses) törenidir. Yağmurun yağması için yapılan bir bereket ayinidir. Buradaki Hantse Guasse Kukla Prensestir. Bu simge anaerkil dönemin kalıntısı bir motiftir.İnsan elbisesi giydirilmiş bir kukladır. Hantse Guasse gezdiren gençler "Hantse Guasse'yi gezdiriyoruz, Allahım yağmur yağdır" diyerek topluca ve ritmik olarak bu ifadeyi yineliyorlardı.Gençler ev ev dolaşarak yiyecek toplarlardı. Onlara hazır yiyecek verilmez, daha çok un, darı, yumurta,kurutulmuş et ve benzeri şeyler verilirdi. Uğradıkları evlerden Hantse Guasse'nin üzerine "Allahım , yağmur yağdır" diyerek su serpiliyordu.

11

Çerkez kültüründe müzik çok önemli yer tutmaktadır. Öyleki yapılan her eylemin birde şarkısı bulunmaktadır, bunlardan bazılarını örnek verecek olursak: Vak'ue wored: Toprağın sürülmesi esnasında söylenen şarkılar. Nartıfceah wored:Mısır çapalanırken söylenen şarkılar . Mekh'oawue wored: Ot biçenlerin söylediği şarkılar Ashıxua wored: Çobanların söylediği şarkılar. Nisaşe wored: Gelin getirilirken söylenen şarkılardır.

12

Çerkeslerde yapılan her işte farklı bir şarkı söylenmesinin yanında müzik eşliğinde tedavi yöntemide uzun yıllar uygulanmış bir yöntemdir. Müzik eşliğinde tedavi ( şhepşhak'ue) yapılan kişi ya kemiği kırılmış ya da ağır yaralanmış kişilerdi. Daha çok savaş sırasında alınan yaralar içindi. Şhepşhak'ue' nin yapıldığı saat akşam saatleriydi. Bu toplantıya delikanlılar ve gençkızlar katılırdı. Kızlar başka hiçbir toplantıya çağrılmadan gitmedikleri halde şhepşhak'ue giderken davet beklemezlerdi. Oraya çağırılmadan gitmek değil gitmemek daha ayıplanan bir davranıştı. Kızlar güzel yemekler ve çeşit çeşit tatlılar götürürler toplantıya katılan herkese ikramlarda bulunurlardı. Asıl amaç yaralının yarası sarıldıktan sonra uyuyup hareket etmesini önlemekti. Yapılan eğlenceler yaralının stres atıp dinlenmesine vesile oluyordu. Bu gecelerin insanı eğlendirmesinin yanı sıra insan eğitimi ile ilgili önemli fonksiyonlarıda vardı. Normal şartlarda yapıldığı zaman hoş karşılanmayan şaka ve esprilere şhepşhak'ue da tepki gösterilmezdi. Bu xabze yapılan şakalara aynı şekilde yanıt verebilme özgürlüğün olduğu bir xabzeydi. Tanınan özgürlük yapılan şaka kadardı. Yapılan ve söylenen herşey bu toplantı bittikten sonra sokakta birdaha asla konuşulmazdı. Toplantılarda yapılan şakalar yanında müzikler eşliğinde danslar edilirdi. Çerkez hekimleri Woredleri tedavi esnasında yaralının demoralize olmamasını sağlamak ve dayanıklılığını arttırmak için her dönem kullanmışlardır.

13

Yolculuk xabzesi: Yola çıkan kimse herşeyden önce dik yürür, yüksek sesle konuşmaz ve birşeyler yemez. Kişi yolda giden birisine bağırmadan, ıslık çalmadan ona yetişip meramını anlatır. Erkekler yolda yürürken yaşça büyük olana sağ taraf verilir bu küçüğün büyüğü her durumda koruyacağını ona saygı duyduğunu gösterir. Bayanlarla yolculukta bayanın yaşı kaç olursa olsun ve bayan kim olursa olsun, yolculuk esnasında erkeklerin sağında bulunurlar. Bu bayana duyulan saygının göstergesidir. Sokakta geçiş önceliği erkeğindir, bir faaliyet ve iş durumu açısından erkek her zaman yoğundur ve yol önceliğine sahip olur.